Ekonometrika · 3-mavzu
Breusch–Pagan · White · Goldfeld–Quandt · real keys: 88 ta uy
t-test · Durbin–Watson · Breusch–Godfrey · real keys: AQSh inflyatsiyasi
Oxirida: tuzatish choralari, shaxsiy xulosalar va jonli test

Xatolar dispersiyasi omillarga bog‘liq bo‘lsa nima buziladi va buni qanday aniqlaymiz.

Gauss–Markov farazi (MLR.5) xato dispersiyasi hamma uchun bir xil bo‘lishini talab qiladi:
Agar u omilga bog‘liq bo‘lsa, Var(u|x) = σ2h(x), bu geteroskedastiklik.
Kam daromadli oila xarajati tor oraliqda. Yuqori daromadlilarda biri tejaydi, biri restoranga boradi, biri to‘yga jamg‘aradi.

Toshkent shahri va Sirdaryo viloyati bitta tanlanmada
Daromad oshsa, xarajat qarorlari xilma-xil bo‘ladi
Tajriba oshgan sari xatolar kamayadi
Kichik guruhlar o‘rtachasi ko‘proq tebranadi
Log o‘rniga daraja: «soxta» geteroskedastiklik
Bir nechta katta qiymat dispersiyani buzadi
«Bu omil 5% darajada ahamiyatli» degan xulosa noto‘g‘ri chiqishi mumkin.
07Xato kvadrati û2 omillar bilan bog‘liqmi?
Haqiqiy u ni bilmaymiz, uning o‘rniga OLS qoldig‘i û olinadi. H₀ «qabul qilinmaydi», faqat «rad etilmaydi».

taqsimoti χ2k, k — omillar soni
Misol: n = 200, R² = 0.045 → LM = 9.0 > 7.81 (χ²₃, 5%)
Geteroskedastiklik bor
Gomoskedastiklik rad etilmaydi
Narx, daromad, aylanma uchun logarifm — birinchi va eng arzon davo.
10Yordamchi regressiyaga kvadratlar va o‘zaro ko‘paytmalar qo‘shiladi. 3 ta omil bo‘lsa:
Kamchiligi: 6 ta omilda 27 ta regressor, erkinlik darajasi tez tugaydi.
Omillar nechta bo‘lmasin, faqat 2 erkinlik darajasi. Diqqat: y emas, ŷ.
8.5-misol: LM = 3.45, p = .178
28 101 / 321 = 87.5 > Fkr 3.23 → bor
| Breusch–Pagan | White | Goldfeld–Quandt | |
|---|---|---|---|
| Statistika | n·R² ~ χ²(k) | n·R² ~ χ²(q) | RSS₂ / RSS₁ ~ F |
| Ushlaydi | Chiziqli bog‘liqlik | Har qanday shakl | Bitta omil bo‘yicha o‘sish |
| Kuchli tomoni | Oddiy, tez | Eng umumiy | Kichik tanlanmada aniq F |
| Zaif tomoni | Chiziqsiz shaklni o‘tkazadi | Ko‘p regressor | Omilni bilish kerak |
| Test | Natija | p | |
|---|---|---|---|
| Breusch–Pagan | LM = 14.09 | .003 | bor |
| White | LM = 33.73 | .0001 | bor |
| G–Q · bdrms | F = 3.61 | .002 | bor |
| G–Q · lotsize | F = 2.05 | .052 | chegarada |
| G–Q · sqrft | F = 1.13 | .403 | yo‘q |
Goldfeld–Quandt qaysi omil bo‘yicha tartiblashga bog‘liq: noto‘g‘ri tanlansa, muammo ko‘rinmaydi.

Koeffitsiyent o‘sha-o‘sha, lekin unga ishonch ikki baravar kamaydi.
15Funksional shakl noto‘g‘ri bo‘lsa, test dispersiya o‘zgarmas bo‘lsa ham rad etadi.
Avval funksional shakl (RESET), keyin geteroskedastiklik
Ish haqi va tajriba teskari U shaklida bog‘liq. Modelga faqat exper kiritilsa, chekkalarda qoldiqlar katta bo‘ladi.
Davo robust xatolik emas, exper2 ni qo‘shish.
Bugungi xato kechagisiga bog‘liq: baland davrlar ketidan yana baland, past ketidan yana past.

Misol: oylik inflyatsiya, valyuta kursi, mavsumiy savdo (Ramazon, Navro‘z)

Regressorlar qat’iy ekzogen bo‘lsa, β̂ siljimagan
ρ̂ ning t-statistikasi bilan H0: ρ = 0 tekshiriladi. Shart: regressorlar qat’iy ekzogen.
Kuchli musbat AR(1)
Kengaytirilgan modelda ρ̂ = −.033, p = .773: dalil yo‘q
ρ̂ = 0 → DW ≈ 2 · ρ̂ → 1 → DW → 0 · ρ̂ → −1 → DW → 4
Kamchiligi: noaniqlik zonasi; lag qilingan y bilan yaroqsiz
n = 45, k = 4, 5%: dL = 1.336, dU = 1.720
Fillips: DW = 0.80 < dL → rad etiladi
Tekshiruv: 2(1 − .571) = 0.86
Modelda yt−1 bo‘lsa, DW va oddiy t-test noto‘g‘ri. Yordamchi regressiyaga barcha omillar qo‘shiladi:
ρ̂ = .481, t = 2.89 → musbat AR(1)
AR(3): F = 5.12, p = .0023
12.1-misol: HAC xatolik .0402 dan .0426 ga o‘sdi (6%), xulosa saqlandi.

library(lmtest); library(sandwich) m <- lm(price ~ lotsize + sqrft + bdrms) bptest(m) # Breusch–Pagan gqtest(m, order.by = ~ bdrms) # G–Q coeftest(m, vcovHC(m, "HC1")) # robust dwtest(mt) # Durbin–Watson bgtest(mt, order = 1) # BG coeftest(mt, NeweyWest(mt)) # HAC
=E2^2 → û²=CHISQ.DIST.RT(n*R²; k)Avval grafik va funksional shakl, keyin test
Hududlar kesimida geteroskedastiklik, oylik makroda avtokorrelyatsiya deyarli muqarrar
Noaniq zona va lag qilingan y: amalda BG universalroq
HC va HAC xatoliklarni doimo hisobot qilish kerak
| Test | H₀ | Statistika | Muammo bor, agar |
|---|---|---|---|
| Breusch–Pagan | Var(u|x) = σ² | n·R² ~ χ²(k) | p < α |
| White | Var(u|x) = σ² | n·R² ~ χ²(q) | p < α |
| Goldfeld–Quandt | σ²₁ = σ²₂ | RSS₂ / RSS₁ | F > Fkr |
| t-test, AR(1) | ρ = 0 | t(ρ̂) | |t| > tkr |
| Durbin–Watson | ρ = 0 | ≈ 2(1 − ρ̂) | DW < dL |
| Breusch–Godfrey | ρ₁ = … = ρq = 0 | (n − q)R² ~ χ²(q) | p < α |
Ma’lumotlar: HPRICE1 va PHILLIPS to‘plamlari (Wooldridge, Python wooldridge paketi). Hisob-kitoblar: Python statsmodels, R lmtest.
Savollaringiz bo‘lsa, marhamat. Endi bilimni jonli testda sinaymiz.
Jonli testga skanerlang
Testni ochish ↗